12. Wishes, possibilities and commands
🟡 Intermediate · Lesson 12 of 23
The subjunctive
The subjunctive is the verb form for things that are wanted, possible, uncertain or not yet real: that I go, (so) that I may go, if I go. It looks like the present with ب instead of دە:
ب + present stem + set-1 ending (م یت ێت ین ن ن); negative نە
کردن (kirdin) "to do, to make": present stem کە, past stem کرد, transitive
| person | pronoun | Present | Subjunctive | Subjunctive negative |
|---|---|---|---|---|
| 1sg | من | دەکەم dekem | بکەم bikem | نەکەم nekem |
| 2sg | تۆ | دەکەیت dekeyt | بکەیت bikeyt | نەکەیت nekeyt |
| 3sg | ئەو | دەکات dekat | بکات bikat | نەکات nekat |
| 1pl | ئێمە | دەکەین dekeyn | بکەین bikeyn | نەکەین nekeyn |
| 2pl | ئێوە | دەکەن deken | بکەن biken | نەکەن neken |
| 3pl | ئەوان | دەکەن deken | بکەن biken | نەکەن neken |
چوون (çûn) "to go": present stem چ, past stem چوو, intransitive
| person | pronoun | Subjunctive | Subjunctive negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | من | بچم biçim | نەچم neçim |
| 2sg | تۆ | بچیت biçît | نەچیت neçît |
| 3sg | ئەو | بچێت biçêt | نەچێت neçêt |
| 1pl | ئێمە | بچین biçîn | نەچین neçîn |
| 2pl | ئێوە | بچن biçin | نەچن neçin |
| 3pl | ئەوان | بچن biçin | نەچن neçin |
The past subjunctive
The past stem takes با for an unreal or wished-for past, and بێت for a possible one. Past-perfect بووبا puts it further back. A transitive verb adds the agent clitic, and an intransitive verb adds the normal past endings:
| transitive | intransitive | |
|---|---|---|
| با | خواردبام, خواردبات, خواردبای | هاتبام, هاتبایت, هاتبا |
| بێت | خواردبێتم, خواردبێتت, خواردبێتی | هاتبێتم, هاتبێتیت, هاتبێت |
| بووبا | خواردبووبام | هاتبووبام |
When to use it
| after | meaning | example |
|---|---|---|
| دەمەوێت | I want (to) | دەمەوێت بچم. I want to go. |
| دەتوانم | I can | دەتوانم بێم. I can come. |
| با | let’s / let | با بڕۆین! Let’s go! |
| پێویستە | it is necessary, must | پێویستە بخوێنیت. You must study. |
| ئەگەر | if | ئەگەر بێیت، دەچین. If you come, we’ll go. |
| بۆ ئەوەی | in order to | هاتم بۆ ئەوەی ببینمت. I came to see you. |
“I want”: ویستن
ویستن to want is special: in the present, the person is shown by a clitic (lesson 11), as if saying to me it is wanted:
ویستن (wîstin) "to want": present stem وێ, past stem ویست, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | من | دەمەوێت demewêt | نامەوێت namewêt |
| 2sg | تۆ | دەتەوێت detewêt | ناتەوێت natewêt |
| 3sg | ئەو | دەیەوێت deyewêt | نایەوێت nayewêt |
| 1pl | ئێمە | دەمانەوێت demanewêt | نامانەوێت namanewêt |
| 2pl | ئێوە | دەتانەوێت detanewêt | ناتانەوێت natanewêt |
| 3pl | ئەوان | دەیانەوێت deyanewêt | نایانەوێت nayanewêt |
“I can”: توانین
توانین (twanîn) "to be able, can": present stem توان, past stem توانی, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | من | دەتوانم detwanim | ناتوانم natwanim |
| 2sg | تۆ | دەتوانیت detwanît | ناتوانیت natwanît |
| 3sg | ئەو | دەتوانێت detwanêt | ناتوانێت natwanêt |
| 1pl | ئێمە | دەتوانین detwanîn | ناتوانین natwanîn |
| 2pl | ئێوە | دەتوانن detwanin | ناتوانن natwanin |
| 3pl | ئەوان | دەتوانن detwanin | ناتوانن natwanin |
| # | Kurdish | Latin | IPA | English |
|---|---|---|---|---|
| 1 | دەمەوێت کوردی فێر ببم. | demewêt kurdî fêr bibim. | /dæmæweːt kuɾdiː feːɾ b(ɯ)b(ɯ)m/ | I want to learn Kurdish. |
| 2 | ناتوانم ئەمڕۆ بێم. | natwanim emrro bêm. | /naːtwaːn(ɯ)m ʔæmroː beːm/ | I can't come today. |
| 3 | با بچین بۆ ماڵەوە. | ba biçîn bo mallewe. | /baː b(ɯ)tʃiːn boː maːɫæwæ/ | Let's go home. |
| 4 | پێویستە ئەم کتێبە بخوێنیت. | pêwîste em kitêbe bixwênît. | /peːwiːstæ ʔæm k(ɯ)teːbæ b(ɯ)xweːniːt/ | You have to read this book. |
The imperative
Commands are formed on the present stem with ب; the singular adds -ە after a consonant, the plural adds -ن. The prohibitive (don’t!) uses مە:
کردن (kirdin) "to do, to make": present stem کە, past stem کرد, transitive
| person | pronoun | Imperative | Prohibitive |
|---|---|---|---|
| 2sg | تۆ | بکە bike | مەکە meke |
| 2pl | ئێوە | بکەن biken | مەکەن meken |
نووسین (nûsîn) "to write": present stem نووس, past stem نووسی, transitive
| person | pronoun | Imperative | Prohibitive |
|---|---|---|---|
| 2sg | تۆ | بنووسە binûse | مەنووسە menûse |
| 2pl | ئێوە | بنووسن binûsin | مەنووسن menûsin |
خواردن (xwardin) "to eat": present stem خۆ, past stem خوارد, transitive
| person | pronoun | Imperative | Prohibitive |
|---|---|---|---|
| 2sg | تۆ | بخۆ bixo | مەخۆ mexo |
| 2pl | ئێوە | بخۆن bixon | مەخۆن mexon |
Two common verbs have irregular commands:
هاتن (hatin) "to come": present stem ێ, past stem هات, intransitive
| person | pronoun | Imperative | Prohibitive |
|---|---|---|---|
| 2sg | تۆ | وەرە were | مەیێ meyê |
| 2pl | ئێوە | وەرن wern | مەیێن meyên |
چوون (çûn) "to go": present stem چ, past stem چوو, intransitive
| person | pronoun | Imperative | Prohibitive |
|---|---|---|---|
| 2sg | تۆ | بچۆ biço | مەچۆ meço |
| 2pl | ئێوە | بچن biçin | مەچن meçin |
بڕۆ go!, from ڕۆیشتن, is used beside بچۆ.
Practice
- I want to eat.
- Write! (to one person) and Don’t write! (to several).
- We can’t go.
Answers
- دەمەوێت بخۆم.
- بنووسە!, مەنووسن!
- ناتوانین بچین.
Summary
- Subjunctive = ب + present stem + ending (negative نە), used after want, can, must, let’s, if, in order to.
- ویستن: دەمەوێت، دەتەوێت، دەیەوێت…
- Imperative ب…ە / ب…ن, prohibitive مە…; وەرە come!, بچۆ or بڕۆ go!