7. Nouns: the, a, and plurals
🟢 Destpêk · Dersa 7 ji 23
Ev rûpel niha bi îngilîzî ye.
The bare noun
A noun without endings is generic: پیاو means man in general, or a man when the meaning is clear. Sorani has no words for the or a. Both are endings:
| meaning | ending after a consonant | after a vowel | example |
|---|---|---|---|
| the (singular) | -ەکە -eke | -کە -ke (-یەکە after ی / ێ) | پیاوەکە the man |
| the (plural) | -ەکان -ekan | -کان -kan (-یەکان after ی / ێ) | پیاوەکان the men |
| a / one | -ێک -êk (also -ێ, -ەک) | -یەک -yek (also -یێک) | پیاوێک a man |
| plural (generic) | -ان -an | -یان -yan | پیاوان men |
Consonant-final and vowel-final
The choice depends on how the noun ends in pronunciation, not on the last letter you see. پیاو ends in the consonant w (because و after ا is a consonant, lesson 3), so it takes the consonant forms; دەرگا door ends in the vowel a.
The table below is generated by zimankit’s decline() function, which applies exactly these rules:
| noun | meaning | bare (generic) | the … (sg) | the … (pl) | a … | … (pl) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| پیاو | man | پیاو pyaw | پیاوەکە pyaweke | پیاوەکان pyawekan | پیاوێک pyawêk | پیاوان pyawan |
| ژن | woman; wife | ژن jin | ژنەکە jineke | ژنەکان jinekan | ژنێک jinêk | ژنان jinan |
| کتێب | book | کتێب kitêb | کتێبەکە kitêbeke | کتێبەکان kitêbekan | کتێبێک kitêbêk | کتێبان kitêban |
| ماڵ | house, home | ماڵ mall | ماڵەکە malleke | ماڵەکان mallekan | ماڵێک mallêk | ماڵان mallan |
| دەرگا | door | دەرگا derga | دەرگاکە dergake | دەرگاکان dergakan | دەرگایەک dergayek | دەرگایان dergayan |
| مامۆستا | teacher | مامۆستا mamosta | مامۆستاکە mamostake | مامۆستاکان mamostakan | مامۆستایەک mamostayek | مامۆستایان mamostayan |
| ماسی | fish | ماسی masî | ماسییەکە masîyeke | ماسییەکان masîyekan | ماسییەک masîyek | ماسییان masîyan |
| خانە | house, room | خانە xane | خانەکە xaneke | خانەکان xanekan | خانەیەک xaneyek | · |
| چیا | mountain | چیا çya | چیاکە çyake | چیاکان çyakan | چیایەک çyayek | چیایان çyayan |
Things to notice:
- ماسی ends in the vowel î, so a glide ی is written before the ending: ماسییەکە masîyeke, ماسییەک.
- خانە ends in ە: the definite is خانەکە. Sources differ on the generic plural: some drop the ە (قوتابخانان), others keep it with a glide (دەرگەیان). That cell is empty in the table; خانەکان or چەند خانەیەک several houses are always safe.
- Generic plurals with -ان are common in writing (پیاوان men); speech prefers the definite plural (پیاوەکان).
- Less common plurals exist: -گەل (کوڕگەل), and in fixed words -ات, -هات, -جات, -ها (دێهات, میوەجات, ساڵەها).
The noun in sentences
| # | Kurdish | Latin | IPA | English |
|---|---|---|---|---|
| 1 | پیاوەکە هات. | pyaweke hat. | /pjaːwækæ haːt/ | The man came. |
| 2 | پیاوێک هات. | pyawêk hat. | /pjaːweːk haːt/ | A man came. |
| 3 | پیاوەکان هاتن. | pyawekan hatin. | /pjaːwækaːn haːt(ɯ)n/ | The men came. |
| 4 | کتێبەکان لێرەن. | kitêbekan lêren. | /k(ɯ)teːbækaːn leːɾæn/ | The books are here. |
| 5 | ماسییەکە گەورەیە. | masîyeke gewreye. | /maːsiːjækæ ɡæwɾæjæ/ | The fish is big. |
| 6 | دەرگاکە داخراوە. | dergake daxrawe. | /dæɾɡaːkæ daːxɾaːwæ/ | The door is closed. |
Counting
After a number the noun stays singular and bare: سێ پیاو three men, دوو کتێب two books. To say the three men: سێ پیاوەکە.
Collective nouns
گەل, سوپا and لەشکر look singular but name a group (ناوی کۆمەڵ). The verb is usually singular: سوپا شکستی هێنا.
How zimankit reads these forms
The analyzer splits a word into stem and endings. This is the same logic as above, run backwards:
| word | segmentation | morpheme tags | lemma | features |
|---|---|---|---|---|
| پیاوەکە | پیاو+ەکە | STEM+DEF.SG | پیاو | definite=def, number=sg |
| ژنەکان | ژن+ەکان | STEM+DEF.PL | ژن | definite=def, number=pl |
| کتێبێک | کتێب+ێک | STEM+INDEF | کتێب | definite=ind, number=sg |
| دەرگاکە | دەرگا+کە | STEM+DEF.SG | دەرگا | definite=def, number=sg |
| ماسییەکە | ماسی+یەک+ە | STEM+INDEF+E | ماسی | definite=ind, number=sg, copula=3sg|ezafe.def|dem|voc|def.short |
| مامۆستایان | مامۆستا+یان | STEM+3PL | مامۆستا | enclitic=3pl |
Look at the last row. مامۆستایان can mean teachers (plural -یان after a vowel) or their teacher (the 3pl personal ending -یان, lesson 11). Out of context the analyzer prefers the second reading. Only the sentence can decide, which is why a grammar checker must look at context, not single words.
Calling someone
Add -ە to address a man (کوڕە، وەرە), -ێ to address a woman (کچێ، دانیشە), and -ینە to address several people (کوڕینە، کچینە). Nouns ending in a vowel take nothing (ئەی مەلا). In some areas -ە is used for both men and women.
Practice
Give the …, the … (pl) and a … for: باوک father, چاو eye, چیا mountain.
Answers
| the | the (pl) | a | |
|---|---|---|---|
| باوک | باوکەکە | باوکەکان | باوکێک |
| چاو | چاوەکە | چاوەکان | چاوێک |
| چیا | چیاکە | چیاکان | چیایەک |
Summary
- the = -ەکە / -کە, the (pl) = -ەکان / -کان, a = -ێک / -یەک, plural = -ان / -یان.
- Choose by the sound at the end of the noun: consonant or vowel.
- After numbers the noun stays singular.