21. Irregular and special verbs
🔴 پێشکەوتوو · وانەی ٢١ لە ٢٣
ئەم پەڕەیە ئێستا بە ئینگلیزییە.
Kurmanji endings are regular. What you have to memorise is the present stem of each verb and a few contractions.
hatin to come
Present stem ê, which contracts with the prefixes: têm (di + ê), nayêm, bêm, neyêm; imperative were / werin, prohibitive neyê / neyên.
hatin (هاتن) "to come": present stem ê, past stem hat, intransitive
| person | pronoun | Present | Present negative | Subjunctive | Imperative |
|---|---|---|---|---|---|
| 1sg | ez | têm تێم | nayêm نایێم | bêm بێم | · |
| 2sg | tu | têyî تێیی | nayêyî نایێیی | bêyî بێیی | were وەرە |
| 3sg | ew | tê تێ | nayê نایێ | bê بێ | · |
| 1pl | em | tên تێن | nayên نایێن | bên بێن | · |
| 2pl | hûn | tên تێن | nayên نایێن | bên بێن | werin وەرن |
| 3pl | ew | tên تێن | nayên نایێن | bên بێن | · |
anîn to bring
Present stem în: tînim I bring, nayînim, bînim.
anîn (ئانین) "to bring": present stem în, past stem anî, transitive
| person | agent (oblique) | object (direct) | Present | Present negative | Subjunctive | Simple past |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1sg | min | ez | tînim تینم | nayînim نایینم | bînim بینم | anîm ئانیم |
| 2sg | te | tu | tînî تینی | nayînî نایینی | bînî بینی | aniyî ئانیی |
| 3sg | wî / wê | ew | tîne تینە | nayîne نایینە | bîne بینە | anî ئانی |
| 1pl | me | em | tînin تینن | nayînin نایینن | bînin بینن | anîn ئانین |
| 2pl | we | hûn | tînin تینن | nayînin نایینن | bînin بینن | anîn ئانین |
| 3pl | wan | ew | tînin تینن | nayînin نایینن | bînin بینن | anîn ئانین |
Past tenses of a transitive verb are ergative: the agent is oblique and the verb agrees with the object (the object column), e.g. min tu dîtî "I saw you".
çûn to go
Regular present (diçim), but the imperative is here / herin go!
çûn (چوون) "to go": present stem ç, past stem çû, intransitive
| person | pronoun | Present | Simple past | Imperative |
|---|---|---|---|---|
| 1sg | ez | diçim دچم | çûm چووم | · |
| 2sg | tu | diçî دچی | çûyî چوویی | here هەرە |
| 3sg | ew | diçe دچە | çû چوو | · |
| 1pl | em | diçin دچن | çûn چوون | · |
| 2pl | hûn | diçin دچن | çûn چوون | herin هەرن |
| 3pl | ew | diçin دچن | çûn چوون | · |
zanîn to know and karîn can
Negated with ni- instead of na-: nizanim I don’t know, nikarim I can’t.
zanîn (زانین) "to know": present stem zan, past stem zanî, transitive
| person | agent (oblique) | object (direct) | Present | Present negative | Simple past |
|---|---|---|---|---|---|
| 1sg | min | ez | dizanim دزانم | nizanim نزانم | zanîm زانیم |
| 2sg | te | tu | dizanî دزانی | nizanî نزانی | zaniyî زانیی |
| 3sg | wî / wê | ew | dizane دزانە | nizane نزانە | zanî زانی |
| 1pl | me | em | dizanin دزانن | nizanin نزانن | zanîn زانین |
| 2pl | we | hûn | dizanin دزانن | nizanin نزانن | zanîn زانین |
| 3pl | wan | ew | dizanin دزانن | nizanin نزانن | zanîn زانین |
Past tenses of a transitive verb are ergative: the agent is oblique and the verb agrees with the object (the object column), e.g. min tu dîtî "I saw you".
bûn to be, to become
bûn is to become and supplies the subjunctive and past of to be: dibim I become, bibim (that) I be, bûm I was / became. The present am / is / are is the copula of lesson 6.
bûn (بوون) "to be, to become": present stem b, past stem bû, intransitive
| person | pronoun | Present | Subjunctive | Simple past | Present perfect |
|---|---|---|---|---|---|
| 1sg | ez | dibim دبم | bibim ببم | bûm بووم | bûme بوومە |
| 2sg | tu | dibî دبی | bibî ببی | bûyî بوویی | bûyî بوویی |
| 3sg | ew | dibe دبە | bibe ببە | bû بوو | bûye بوویە |
| 1pl | em | dibin دبن | bibin ببن | bûn بوون | bûne بوونە |
| 2pl | hûn | dibin دبن | bibin ببن | bûn بوون | bûne بوونە |
| 3pl | ew | dibin دبن | bibin ببن | bûn بوون | bûne بوونە |
To have in the past and subjunctive uses hebûn: pirtûkeke min hebû “I had a book”.
Unpredictable present stems
These are the stems to memorise. The endings are regular:
| infinitive | present stem | 1sg present |
|---|---|---|
| kirin do | k | dikim |
| xwarin eat | xw | dixwim |
| dîtin see | bîn | dibînim |
| gotin say | bêj | dibêjim |
| dan give | d | didim |
| birin carry | b | dibim |
| xwestin want | xwaz | dixwazim |
| man stay | mîn | dimînim |
| kuştin kill | kuj | dikujim |
| şûştin wash | şo | dişom |
| hiştin leave | hêl | dihêlim |
| bihîstin hear | bihîz | dibihîzim |
| firotin sell | firoş | difiroşim |
Notice that dibim is both I become (bûn) and I carry (birin). Context decides; the analyzer returns both readings.
Summary
- hatin: têm / nayêm / bêm / were; anîn: tînim.
- çûn: here!, zanîn, karîn: ni-.
- bûn: become / was; hebûn: had.
- Learn the present stem of every verb.