10. The present tense
🟢 سەرەتایی · وانەی ١٠ لە ٢٣
ئەم پەڕەیە ئێستا بە ئینگلیزییە.
Two stems
Every Kurmanji verb has a past stem and a present stem:
| infinitive | meaning | past stem | present stem |
|---|---|---|---|
| kirin | to do | kir | k |
| xwarin | to eat | xwar | xw |
| dîtin | to see | dît | bîn |
| çûn | to go | çû | ç |
| gotin | to say | got | bêj |
| xwendin | to read | xwend | xwîn |
The past stem is the infinitive minus -in (or -n after a vowel). The present stem is often unpredictable and must be learned with each verb; the verb reference lists it for every verb in the course.
Building the present
di- + present stem + personal ending
| person | after a consonant | after a vowel |
|---|---|---|
| 1sg | -im | -m |
| 2sg | -î | -yî |
| 3sg | -e | · |
| pl (we, you, they) | -in | -n |
The negative replaces di- with na-.
kirin (کرن) "to do, to make": present stem k, past stem kir, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | dikim دکم | nakim ناکم |
| 2sg | tu | dikî دکی | nakî ناکی |
| 3sg | ew | dike دکە | nake ناکە |
| 1pl | em | dikin دکن | nakin ناکن |
| 2pl | hûn | dikin دکن | nakin ناکن |
| 3pl | ew | dikin دکن | nakin ناکن |
xwarin (خوارن) "to eat": present stem xw, past stem xwar, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | dixwim دخوم | naxwim ناخوم |
| 2sg | tu | dixwî دخوی | naxwî ناخوی |
| 3sg | ew | dixwe دخوە | naxwe ناخوە |
| 1pl | em | dixwin دخون | naxwin ناخون |
| 2pl | hûn | dixwin دخون | naxwin ناخون |
| 3pl | ew | dixwin دخون | naxwin ناخون |
dîtin (دیتن) "to see, to find": present stem bîn, past stem dît, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | dibînim دبینم | nabînim نابینم |
| 2sg | tu | dibînî دبینی | nabînî نابینی |
| 3sg | ew | dibîne دبینە | nabîne نابینە |
| 1pl | em | dibînin دبینن | nabînin نابینن |
| 2pl | hûn | dibînin دبینن | nabînin نابینن |
| 3pl | ew | dibînin دبینن | nabînin نابینن |
çûn (چوون) "to go": present stem ç, past stem çû, intransitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | diçim دچم | naçim ناچم |
| 2sg | tu | diçî دچی | naçî ناچی |
| 3sg | ew | diçe دچە | naçe ناچە |
| 1pl | em | diçin دچن | naçin ناچن |
| 2pl | hûn | diçin دچن | naçin ناچن |
| 3pl | ew | diçin دچن | naçin ناچن |
şûştin (شووشتن) "to wash": present stem şo, past stem şûşt, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | dişom دشۆم | naşom ناشۆم |
| 2sg | tu | dişoyî دشۆیی | naşoyî ناشۆیی |
| 3sg | ew | dişo دشۆ | naşo ناشۆ |
| 1pl | em | dişon دشۆن | naşon ناشۆن |
| 2pl | hûn | dişon دشۆن | naşon ناشۆن |
| 3pl | ew | dişon دشۆن | naşon ناشۆن |
Special prefixes
- A present stem beginning with ê or î contracts di- to t- and na- to nay-: hatin → têm “I come”, nayêm; anîn → tînim “I bring”, nayînim.
- A stem beginning with a keeps di- and merges na-: axaftin → diaxivim “I speak”, naxivim.
- zanîn “to know” and karîn “can” are negated with ni-: nizanim “I don’t know”.
hatin (هاتن) "to come": present stem ê, past stem hat, intransitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | têm تێم | nayêm نایێم |
| 2sg | tu | têyî تێیی | nayêyî نایێیی |
| 3sg | ew | tê تێ | nayê نایێ |
| 1pl | em | tên تێن | nayên نایێن |
| 2pl | hûn | tên تێن | nayên نایێن |
| 3pl | ew | tên تێن | nayên نایێن |
axaftin (ئاخافتن) "to speak": present stem axiv, past stem axaft, intransitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | diaxivim دئاخڤم | naxivim ناخڤم |
| 2sg | tu | diaxivî دئاخڤی | naxivî ناخڤی |
| 3sg | ew | diaxive دئاخڤە | naxive ناخڤە |
| 1pl | em | diaxivin دئاخڤن | naxivin ناخڤن |
| 2pl | hûn | diaxivin دئاخڤن | naxivin ناخڤن |
| 3pl | ew | diaxivin دئاخڤن | naxivin ناخڤن |
zanîn (زانین) "to know": present stem zan, past stem zanî, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | dizanim دزانم | nizanim نزانم |
| 2sg | tu | dizanî دزانی | nizanî نزانی |
| 3sg | ew | dizane دزانە | nizane نزانە |
| 1pl | em | dizanin دزانن | nizanin نزانن |
| 2pl | hûn | dizanin دزانن | nizanin نزانن |
| 3pl | ew | dizanin دزانن | nizanin نزانن |
Word order and the object
The verb comes last (SOV). A definite object of a present-tense verb is oblique (lesson 9):
| # | Kurdish | Arabic script | IPA | English |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ez nan dixwim. | ئەز نان دخوم. | /ɛz naːn dɪxʷɯm/ | I eat / am eating bread. |
| 2 | Ez pirtûkê dixwînim. | ئەز پرتووکێ دخوینم. | /ɛz pɪɾtuːkeː dɪxʷiːnɯm/ | I am reading the book. |
| 3 | Tu çi dikî? | تو چ دکی؟ | /tʊ tʃɪ dɪkiː/ | What are you doing? |
| 4 | Ew kurdî nizane. | ئەو کوردی نزانە. | /ɛw kʊɾdiː nɪzaːnɛ/ | He doesn't know Kurdish. |
| 5 | Em sibê diçin Amedê. | ئەم سبێ دچن ئامەدێ. | /ɛm sɪbeː dɪtʃɯn aːmɛdeː/ | We are going to Amed tomorrow. |
| 6 | Ez te dibînim. | ئەز تە دبینم. | /ɛz tɛ dɪbiːnɯm/ | I see you. |
The present covers I do, I am doing and often I will do.
Practice
Conjugate nivîsîn to write (present stem nivîs) in the present and negative.
Answers
nivîsîn (نڤیسین) "to write": present stem nivîs, past stem nivîsî, transitive
| person | pronoun | Present | Present negative |
|---|---|---|---|
| 1sg | ez | dinivîsim دنڤیسم | nanivîsim نانڤیسم |
| 2sg | tu | dinivîsî دنڤیسی | nanivîsî نانڤیسی |
| 3sg | ew | dinivîse دنڤیسە | nanivîse نانڤیسە |
| 1pl | em | dinivîsin دنڤیسن | nanivîsin نانڤیسن |
| 2pl | hûn | dinivîsin دنڤیسن | nanivîsin نانڤیسن |
| 3pl | ew | dinivîsin دنڤیسن | nanivîsin نانڤیسن |
Summary
- Present = di- + present stem + -im -î -e -in; negative na-.
- ê/î-stems: t-, nay-; zanîn/karîn: ni-.
- The verb is last; a definite object is oblique.